احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
321
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
سهشنبه 26 ربيع الاول ( فوريه ) رئيس الوزراء دستور داد براى 72 نفر ژاندارم كه در جنگ رباط كريم اسير و بقزوين برده شده بودند تهيه لباس زمستانى بشود . روزنامه معروف روسى « روسكويه سلوو » راجع بايران چنين مينويسد : « تهران 18 ژانويه - روز دوشنبه طرف عصر وزراى مختار روس و انگليس از طرف رئيس الوزراء شاهزاده فرمانفرما بدربار دعوت شدند و در ضمن ملاقات شرايطى كه در تحت آن دولت ايران ميتواند با دولتين روس و انگليس عقد ائتلاف نمايد به دو وزيرمختار پيشنهاد شد شرايط پيشنهادى كابينه حاضر چندان تفاوتى با شرايط كابينه مستوفى الممالك ندارد چيزى كه هست جاى مذاكرات باقى مانده . در ضمن ملاقات رئيس الوزراء و وزير خارجه ايران اظهار اميدوارى كردند كه وزراى مختار روس و انگليس ( اتر ) و ( مارلينگ ) از مساعدت خويشتن در عقد اتفاق ايران و روس و انگليس كوتاهى و مضايقه نخواهند كرد . براى گمراه كردن مصادر امور و مشوب ساختن افكار عامه ايران سفير عثمانى در تهران اظهار كرده است پيشنهادى كه دولت ايران بدولت روس و انگليس نموده در صورتى كه دول ائتلاف در اين جنگ فاتح بشوند كار ايران را عاقبت بتقسيم قطعى بين روس و انگليس خواهد رسانيد و چنانچه فتح و ظفر نصيب هيچ يك از طرفين نشود آنوقت ايران ما بين روس و انگليس و عثمانى تقسيم خواهد شد . از تهران 20 ژانويه - بنا باخبارى كه از منابع مهمه و اصل گشته دشمنان ما در اصفهان كارخانه فشنگسازى تأسيس نمودهاند و كارخانه مزبور شب و روز در تحت مراقبت مأمور معتمد و رسمى آلمان كاردرف كه مصمم شده است تا آخرين ساعت امكان يعنى تا وقتى كه حملات قشون ما به اصفهان حتمى الوقوع نشده در آنجا بماند كار مىكند چنان كه شهرت دارد ستون قشون روس در حملات خويش به شهر قم بقدرى سرعت عمل بخرج داده كه دشمن نتوانست مهمات جنگى خود را از آنجا حمل نمايد و تمام آنها نصيب قشون ما شد فعلا به خيال اينكه قشون ما باصفهان نخواهد رفت دشمنان جسور ما بفكر تهيه مهمات جنگى افتادهاند . شونمان با ساير محركين و مبلغين آلمانى و طرفداران خويش در اطراف كرمانشاهان جمع شدهاند از قرار مذكور دشمنان ما با جديت تام مشغول تحكيم هردو طرف كرمانشاه يعنى صحنه و كرند هستند و اگر قشون روس كرمانشاه را متصرف گردد آنوقت هم راه بغداد براى آنان باز خواهد ماند ولى پيشرفتهاى سريع و درخشان قشون روس ميتواند به كلى نقشههاى اتا ماژور دشمن را در بغداد ضايع و باطل كند . ظاهرا راهآهن بغداد هنوز ناتمام است پلها و تونلها كه براى كشيدن خط آهن لازم است ابدا تاكنون ساخته نشده ليكن بااينحال حملونقل قشون و مهمات جنگى با نهايت سرعت از راههاى آهن موقتى به عمل ميآيد و همين حملونقل سريع قشون و مهمات جنگى دشمنان ما را كه هنوز از مواعيد آلمان سرنخوردهاند در بغداد و كرمانشاه تشويق بعمليات مىكند . دسته هزار نفرى كوچك خان و حسن خان كه ساكنين ناحيه و خطوط ارتباطيه دسته اعزامى ما را كه در دره ماهورهاى كوهستان تهديد مينمودند به كلى نابود و منهدم شدند . ده روز قبل براى تعقيب آن مقصود چندين دسته ستون قشون به طرف شمال شرقى و همچنين مغرب رشت فرستاده شده بود كه پس از ملحق شدن مامونوف بايشان بعد از طى راههاى صعب العبور و پوشيده از برف دسته كوچك خان در محاصره گرفتار شده و به كلى مغلوب گرديد . » ابلاغيه ذيل از طرف سفارت روس صادر گرديد : « در جنگهائى كه چندى قبل در ناحيهء ساوجبلاغ روى داد اكراد آن باتفاق عثمانيها برضد قشون امپراطورى قيام نموده اقدام بجنگ كردند ولى بعد از آنكه شكست فاحش به عثمانيها وارد شد و قشون امپراطورى به تعاقب آنها پرداخت اكراد به رئيس اردوى قشون امپراطورى ملتجى شده درخواست امان كردند و بواسطه ترحم به حال آنان و دوستى با دولت عليه رئيس اردوى قشون ما بايشان وعده امان داده است بنابراين سفارت امپراطورى لازم ميداند گوشزد نمايد كه در آتيه اكرادى كه برضد قشون ما قيام نمايند هيچگونه گذشت و ترحمى به آنها نشده و اقدامات لازمه در قطعوقمع و مجازات آنها به عمل خواهد آمد . شايعاتى كه شنيده ميشد راجع به شكست قشون روس در اروميه توسط سفارت روس تكذيب مىشود . » پنجشنبه 28 ربيع الاول ( 3 فوريه ) كلنل ادوال كه در قزوين دستگير شده بود آزاد شده و به سمت رشت رهسپار گرديد . حاجى ميرزا محمد رضا شريعتزاده گيلانى ( قائممقام الملك سناتر فعلى ) از طرف امپراطورى روسيه به سمت آتاشه افتخارى سفارت انتخاب و بدولت ايران معرفى گرديد در آتيه اين شخص موفق شد فشار سفارت